Baby darmkrampjes – feiten, fabels, informatie en tips

19 augustus 2011 21 min lezen

Een reëel beeld van baby’s zijn niet de reclames, maar meer de filmpjes op YouTube.

“Think you could handle hours of this?”
(elke dag)

Soms huilt een baby milder, soms heftiger dan de baby in het filmpje. Maar alle baby’s huilen en dan vooral aan het einde van de dag; als je zelf ook moe bent, de rommel in huis je aanvliegt, een peuter aan je been hangt en je zou willen koken…

Eén troost: bij de meeste baby’s gaan vanaf de derde levensmaand minder huilen. Mits… de oververmoeidheid, onzekerheid en stress geen wortel hebben kunnen schieten. Bij krampjes ligt namelijk een vicieuze cirkel op de loer. Een baby met krampjes kan niet slapen en huilt niet alleen van pijn, maar ook van moeheid. En een jonge baby kan snel in een – wat ik noem – alarmtoestand schieten. Behalve baby’s darmstelsel is ook zijn zenuwstelsel nog wat onrijp als hij geboren wordt.

Dit artikel gaat vooral over darmkrampjes, plaaggeest nummer 1 bij jonge baby’s. Over oorzaken en mogelijkheden bij zowel borstgevoede als flesgevoede baby’s. Elke situatie is uniek, pik de informatie op die voor jou bruikbaar is, meest logisch klinkt en vooral: het beste voelt.

Inhoud

Verschil tussen darmkrampjes, colic baby en huilbaby

Het schrijven van artikel over darmkrampjes bij baby’s startte – net als het vorige artikel over veilig slapen – met verdiepen in de terminologie over dit onderwerp.

In het Engels kom je vaak de term ‘colic’ tegen. De vertaling van colic is koliek; een heftige aanvalsgewijs optredende pijn in buik of darmen als gevolg van plotselinge samentrekking.
In de Verenigde Staten wordt voor colic echter dezelfde definitie gebruikt als de definitie voor huilbaby in Nederland, namelijk de ‘regel van 3’ (3 weken, 3 dagen per week, minstens 3 uur per dag huilen). In Nederland worden de termen huilbaby en darmkrampjes los van elkaar gebruikt. Niet iedere huilbaby huilt vanwege darmkrampjes en niet elke baby met darmkrampjes wordt door zijn ouders ervaren als een huilbaby. De adviezen lijken wel op elkaar, simpelweg, omdat de oorzaak van darmkrampjes of overmatig huilen vaak niet duidelijk is.

In dit artikel worden de termen borstvoeding, kunstvoeding en flesvoeding door elkaar gebruikt. Borst- en kunstvoeding duiden op de samenstelling van de voeding. Flesvoeding betekent ‘voeding per fles’, dit kan zowel borst- als kunstvoeding zijn.
Terug naar inhoud

Diagnose

In de meeste gevallen wordt de oorzaak van darmkrampjes niet gevonden. Wel laten baby’s bepaald gedrag zien wat als krampjes gelabeld wordt. Een baby die last heeft van krampjes gaat ongeveer een half uur na de voeding plotseling huilen, krijgt een rood gezicht en balt zijn vuistjes. De baby trekt afwisselend zijn beentjes op en strekt ze weer. Soms overstrekt de baby met zijn hele lichaam. Windjes kunnen voor een tijdelijke verlichting zorgen. Andere symptomen kunnen zijn verstopping, ongebruikelijke kleur of wijziging in kleur van de ontlasting.

Tot nu toe gaat men er vanuit dat darmkrampjes te maken hebben met de onrijpheid van de darmen. Daarnaast is ook het zenuwstelsel nog niet volledig ontwikkeld waardoor jonge baby’s snel in een alarmtoestand kunnen raken door deze interne prikkels. Verder kunnen voedingstechnieken een rol spelen bij het ontstaan van krampjes.
Terug naar inhoud

Wanneer beginnen darmkrampjes?

Wanneer beginnen darmkrampjes? Darmkrampjes starten bij 2 tot 4 weken (later bij prematuur geboren baby’s) en zijn meest heftig als de baby ongeveer 6 weken oud is, waarna ze weer afnemen. Bij de meeste baby’s lost het probleem zich na ongeveer 3 maanden vanzelf op. De piek bij 6 weken komt overeen met het huilpatroon van baby’s. Krampjes horen in zekere zin bij de normale ontwikkeling en het is iets waar sommige baby’s meer last van hebben dan andere. Desondanks kunnen de eerste levensmaanden voor een gezin erg vermoeiend en onzeker zijn, een gevoel van machteloosheid geven en stress veroorzaken.

Bij welke baby’s?

Darmkrampjes komen zowel voor bij borstgevoede als bij kunstgevoede baby’s. Als er sprake is van een voedingsprobleem lijkt dit meestal veroorzaakt te worden door op koemelk gebaseerde formules en – voor borstgevoede baby’s – zuivelproducten in de voeding van de moeder. Andere, minder voorkomende allergenen zijn tarwe, soja en noten.

0,6 tot 0,9% van de baby’s heeft een allergie voor koemelkeiwit. Uit onderzoek blijkt dat het geven van speciale dieetvoeding voor deze baby’s een effectieve behandeling is. Moeders die hun baby borstvoeding geven kunnen een hypo-allergeen dieet volgen. Onvoldoende bewijs is er voor sojamelk, caseïnehydrolysaat en melk met een laag lactosegehalte.
Terug naar inhoud

Wetenschappelijk onderzoek

Een team van Amerikaanse wetenschappers heeft met behulp van strenge criteria, uit totaal 1764, vijftien bestaande onderzoeken geselecteerd en bestudeerd. Hun literatuuronderzoek is een systematische evaluatie van complementaire middelen die worden gebruikt bij de behandeling van overmatig huilen bij baby’s.
Aan de 15 studies hebben in totaal 944 baby’s deelgenomen. De baby’s varieerden in leeftijd van 0 tot 16 weken hadden een steekproefomvang van 9 tot 175 kinderen.
Dertien van de 15 studies zijn placebo-gecontroleerd. Acht waren van goede methodologische kwaliteit en 7 van slechtere kwaliteit. De onderzochte interventies waren 30% glucose oplossingen, sojaproducten met toegevoegde polysaccharide, probiotica, kruidenthee (kamille, zoethout, munt), venkelzaad emulsie, babymassage, reflexologie, chiropractie manipulatie en craniale osteopathie.

Elf proeven geven een belangrijk resultaat in het voordeel van complementaire en alternatieve geneesmiddelen aan. Echter, geen van deze gerandomiseerde klinische tests zijn zonder gebreken. Onafhankelijke onderzoeken die werkzaamheid bevestigen ontbreken bij de meeste claims.

Conclusies

Enige positieve resultaten werden gevonden bij venkelextract, gemengde kruidenthee en suikeroplossingen. En drie van de vier studies naar de werking van manipulatie toonden een daling in de gemiddelde uren huilen. Eén studie van chiropractische manipulatie liet geen verschil zien tussen de interventie- en controlegroep.

De wetenschappers benadrukken dat alle proeven grote beperkingen hebben. Geen van de resultaten kunnen dus als overtuigende bewijzen worden beschouwd. Extra onderzoeken zijn nodig om definitieve conclusies te kunnen trekken.
Terug naar inhoud

Persoonlijke toevoegingen op de onderzoeksconclusies

Wat kun je doen om darmkrampjes bij je baby te verlichten? Voor ouders is het fijn als ze wat kunnen doen voor hun baby om de krampjes te verlichten. De wetenschappers zijn kritisch geweest op de kwaliteit van de onderzoeksuitvoering maar melden niets over de kwaliteit van de resultaten. Een werking van een bepaalde interventie kan namelijk weer nadelige bijwerkingen hebben. Zo raadt het Voedingscentrum al jaren het gebruik van venkelthee en anijsthee af tegen darmkrampjes bij baby’s of om de melkproductie te bevorderen. Er zijn namelijk sterke vermoedens dat dit schadelijk is voor de gezondheid. Verder kunnen thee en suikeroplossingen nadelig zijn voor het vraag en aanbod evenwicht van borstvoeding en voor de beschermende werking van moedermelk op de slijmvliezen.
Wil je je baby een kruidenthee geven, dan heeft kamillethee vanuit de complementaire zorg de voorkeur.

Onbeantwoorde vragen

Veel wetenschappers en deskundigen zijn inmiddels overtuigd dat niet alle huilen wordt veroorzaakt door darmkrampjes. Na talloze honderden onderzoeken, resten er nog genoeg onbeantwoorde vragen. Opvallend is de huilpiek bij ongeveer 6 weken. Baby’s blijven daarna nog steeds boertjes en windjes laten en waarschijnlijk hebben ze ook nog krampjes, maar huilen ze minder.

Prematuur geboren baby’s zijn nóg onrijper dan op tijd geboren baby’s, maar huilen niet meer en hebben evenveel last van krampjes. Hun huilen neemt toe vanaf de oorspronkelijk uitgerekende datum en hebben alsnog een huilpiek rond 6 weken na de uitgerekende datum. Men heeft in onderzoek geen relatie gevonden in huilen en zwangerschapsduur, gewicht voor zwangerschapsduur en andere neurologische of perinatale aanwijzingen die duiden op een ander huilpatroon bij te vroeg geboren baby’s. Dit ondersteunt het argument dat het huilpatroon te maken heeft met een sterke rijpingsfunctie en hoort bij de vroege ontwikkeling in een mensenleven.

En als laatste voorbeeld: Auto rijden en stofzuigen (white noise) kunnen een kalmerend effect hebben op overmatig huilende baby’s, maar dit werkt niet via maag en darmen.
Terug naar inhoud

De praktijk

Tot zover de wetenschap, over naar de praktijk.

Signalen dat er meer aan de hand is met de baby dan onschuldige darmkrampjes:

Constant kreunen of zwak huilen
Doordringend huilen met hoge stem
Hele dag huilen, niet alleen ’s avonds
Huilen tijdens het drinken
Huilen dat pas na 4 tot 6 weken of plotseling begint
Spugen, groen, geel, bloederig, meer dan 5x per dag of projectiel braken
Slechte gewichtstoename, minder dan 15 gram per dag of afvallen
Verandering van ontlasting, verstopping of diarree vooral bij bloed of slijm

Maak bij deze symptomen een afspraak met je huisarts.
Terug naar inhoud

Behandelingen

Op dit moment worden niet-medicinale en niet belastende behandelingen bij gezonde baby’s met darmkrampjes het meest geadviseerd; te weten verbeteren van de voedingstechniek, massage, warme kruik, boeren en overige gas-ontsnappingstechnieken.

Voor wat betreft borstvoeding komen lactatiekundigen bij krampjes zowel over- als onderproductie tegen, vaak kunnen zij in een consult individuele, praktische tips geven om de krampjes te verlichten.

Babymassage

Babymassage kan helpen om de krampjes te verminderen Massage van het babybuikje kan helpen om de pijn te verlichten. Start – met warme handen – aan de (voor jou) linkerzijde bij de heup en beweeg je hand tot net onder baby’s ribben en vandaar naar de andere heup. Altijd masseren in de richting van de klok omdat dit de richting is waarin de dikke darm werkt. Behalve dat babymassage helpt ter verlichting van krampjes, geeft het de interactie tussen ouders en baby en de hechting een positieve stimulans. Door overmatig huilen en weinig slaap komt dit niet zelden onder druk te staan. Een cursus babymassage kun je volgen in groepsverband of individueel (eventueel aan huis).

Terug naar inhoud

Warme kruik

Een warme kruik wordt vaak geadviseerd/geprobeerd om krampjes te verlichten. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor, maar veel ouders willen toch wat voor hun kleintje doen als hij zo huilt. Gebruik een kruikje, warmtebuidel of warmtekussen volgens de gebruiksaanwijzing en leg geen warme kruik bij je baby in bed (warmtestuwing), dan kan het geen kwaad om te proberen of het je kindje verlichting geeft.

Kipkep warmtekussens zijn verkrijgbaar bij Bol.com

Emotionele en praktische steun

Van belang is informatie en (emotionele) ondersteuning ‘op maat’. In speciaal bij ouders van eerste kinderen, moeders die borstvoeding geven, single moeders, tienermoeders en moeders in andere kwetsbare situaties. Neem contact op met de jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau als je tussentijds vragen hebt over de voeding of het huilen van je baby. Op het gebied van borstvoeding kun je ook terecht bij een lactatiekundige, in mama– of borstvoedingcafés of op internet op het borstvoedingsforum of het Kenniscentrum Borstvoeding. Ook vriendinnen kunnen goud waard zijn.
Terug naar inhoud

Secundaire gevolgen; oververmoeidheid en stress

Ook al worden bij de meeste baby’s de darmkrampjes minder vanaf de derde levensmaand en hebben de krampjes geen gevolgen op lange termijn, secundaire gevolgen zoals oververmoeidheid en stress kunnen langer doorwerken. Wordt de stress je te groot, leg je baby in zijn wieg en ga even een wandeling maken. Het shaken baby syndroom is een risico in deze situaties.

Het shaken baby syndroom ontstaat doordat de baby hard door elkaar geschud wordt. De belangrijkste redenen waarom ouders hun baby door elkaar schudden is een aanhoudende stresssituatie. Herken dit en vraag hulp! #allesteverliezen

Terug naar inhoud

Inbakeren

Bij krampjes ligt dus die vicieuze cirkel op de loer. Krampjes beginnen vaak net als je baby moe wordt of in zijn eerste slaap ligt, waardoor je baby weer wakker wordt, oververmoeid raakt en nog heftiger gaat reageren op de krampjes. Een oververmoeide baby kan steeds slechter prikkels verdragen, niet alleen de interne, zoals krampjes, maar ook van externe prikkels kan hij van slag raken. Daarom is het raadzaam om de hoeveelheid prikkels sterk te verminderen (licht, geluid, uitstapjes etc.).

Schenk, naast het verlichten van de krampjes, ook aandacht aan de slaap, voor jezelf en voor je baby. Je kunt proberen de slaap te verbeteren door een draagdroek, wandelen, wiegen, inbakeren of een fopspeen*. Een uitgeruste baby met krampjes zal minder snel in een alarmtoestand schieten of excessief gaan huilen: huilen van moeheid en moe worden van huilen.

* Gebruik een fopspeen pas als de borstvoeding goed op gang is gekomen, alleen na de voeding en niet om voedingen uit te stellen.

Hulpmiddel

Als er om welke reden dan ook een vicieuze cirkel van onrust is ontstaan, kunnen inbakerdoeken een doeltreffend hulpmiddel zijn om hier uit te komen. Juist door afstand kan er rust ontstaan bij zowel baby als ouders. Daarbij hoef je je baby niet alleen op een kamertje (boven) te slapen te leggen. Bij voorkeur liever wel op een rustig plaats waar je voldoende toezicht op hem kunt houden.

Combineer inbakeren altijd met regelmaat.
Inbakeren is geen oplossing, maar een hulpmiddel.

Pacco inbakerdoeken zijn verkrijgbaar bij Bol.com

Dragen in draagdoek of ergonomische drager

Baby's die veel gedragen worden, huilen minder Baby’s die (uit gewoonte) veel gedragen worden, huilen minder. Maar niet voor iedereen en in alle situaties is het haalbaar om een baby veel te dragen. Als je baby oververmoeid en prikkelbaar is, en veel huilt, helpt het dragen meestal maar eventjes om hem rustiger te krijgen. Soms werkt het zelfs averechts, zeker als je zelf ook oververmoeid bent.

Als dragen bij jullie past, overweeg een workshop of een consult bij een draagdoekconsulent.

Meer informatie over (veilig) dragen.

Verantwoord dragen

Draag je baby in elk geval áltijd in een goede draagdoek of ergonomische drager, rechtop én met het gezichtje naar je toe. In een verticale houding kan je baby goed beter ademhalen, dan in een liggende houding. Ook is rechtop beter voor baby’s heupontwikkeling… mits! je je baby draagt in een verantwoorde drager.

Ik hoor vaak dat door een paar goede slaapjes (met behulp van inbakerdoeken of een draagdoek) de ouders hun baby weer beter begrijpen en aan zijn werkelijke behoefte kunnen voldoen. Met andere woorden, ze kunnen dankzij rust weer onderscheid maken tussen huilen van pijn, van honger of van moeheid.

Hulpmiddelen afwisselen kan ook.
Het belangrijkste uitgangspunt is dat je je er goed bij voelt!

En… Kies bij dragen en/of inbakeren omwille van je baby’s veiligheid en ontwikkeling voor goed materiaal en een goede techniek.
Terug naar inhoud

Borstvoeding

Terwijl een baby drinkt, wordt de moedermelk na verloop van tijd geleidelijk vetter. Als de baby moe is en al snel aan de borst in slaap valt, als de moeder te snel van borst wisselt of als de melkstroom traag is, zal de baby niet zoveel vet binnenkrijgen, terwijl dit voor groei en verzadiging wel nodig is.
Hou je baby ‘bij de les’ als hij drinkt. Bij een trage melkstroom kun je eventueel borstcompressie toepasssen.

Kijk naar hoe je baby aan de borst drinkt. Hij begint met zuig-zuig-zuig, waarna hij overgaat in zuig-slik-adem-zuig-slik-adem dus 1:1:1. Als hij klaar is met de borst zal hij zuig-zuig-zuig-zuig-slikje doen. Op dat moment ga je van borst wisselen. Wisselvoeden is ook een optie om je baby actiever te krijgen.

Voor- en achtermelk, vet en suikers in borstvoeding

Als een moeder heel veel melk heeft en/of lange tijd tussen de voedingen laat, kan een baby veel melksuikers binnenkrijgen, dit kan ook krampjes veroorzaken en waterige, soms schuimende, groene ontlasting.

Een baby die niet goed aangelegd ligt, moet veel moeite doen. Daarnaast kunnen er diverse andere problemen ontstaan door onjuist aanleggen, wees daar altijd kritisch op en probeer dit waar mogelijk te verbeteren. Lees meer over borstvoedingsmanagement, dit kan reflux en krampjes verhelpen.
Terug naar inhoud

Voeding van de moeder

Krijgt baby krampjes door voeding van de moeder? Of borstgevoede baby’s reageren op de voeding van de moeder wordt in twijfel getrokken. Als je borstvoeding geeft, is het voor je eigen conditie belangrijk dat je gezond en gevarieerd eet en voldoende drinkt. Als je denkt dat je baby reageert op jouw voeding, is het een kwestie van uitproberen, pak dit wel goed aan, het kan lastig zijn om te achterhalen waar je baby gevoelig voor is en in welke mate.

Overproductie borstvoeding

Veel moeders produceren in het begin meer dan nodig, dit normaliseert vaak vanzelf. In begin leg je de basis voor je latere borstvoedingsperiode. Als je borsten overvloedig veel melk blijven produceren, wordt dit hyperlactatie genoemd. Overleg in dit geval altijd met een lactatiekundige. De behandeling bestaat meestal uit leegkolven van beide borsten en je baby binnen tijdsblokken van 3 uur telkens aan dezelfde borst aanleggen zodra hij wil drinken.
Terug naar inhoud

Overactieve toeschietreflex

Door een sterke toeschietreflex kan een baby zich onrustig gedragen tijdens het drinken, waardoor het lijkt of hij krampjes heeft. Ook hierbij speelt het aanleggen weer een rol. Als je baby binnen 3 uur na de laatste voeding weer wil drinken, laat hem dit uit de leegste borst doen en kolf eventueel bij stuwing. Voed je baby bij de eerste hongersignalen, als hij aan het wakker worden is, maar nog half slaapt. Laat in elk geval niet te lange tijd tussen de voedingen. Een minder volle borst veroorzaakt een minder heftige toeschietreflex.

Je kunt je baby ook even van de borst halen tijdens het toeschieten van de melk en dit opvangen of weg laten lopen. Eventueel extra keer boertje laten doen of een andere houding aannemen waarbij je zelf wat meer achter over leunt en je baby wat meer rechtop laten zitten.
Terug naar inhoud

Lucht en boertjes

Lucht in maag of darmen komt vooral door voeden met de fles. Zorg dat je baby niet te snel zijn fles leegdrinkt, laat hem goed boeren (eventueel een keer tussendoor) en zorg voor een gevulde speen tijdens het drinken. Ook bij flesvoeding kan het helpen als je je baby wat meer rechtop houdt tijdens het drinken.

Als een baby veel huilt, slikt hij ook lucht in wat vervolgens in zijn maag en darmen komt. Deze lucht zet de buik uit, terwijl door het huilen en de krampjes de spanning op de buikspieren toeneemt, een tegengestelde spanning met nog meer huilen als gevolg. Deze vicieuze cirkel kun je verkleinen door je baby bij je te nemen. Door houvast, geborgenheid en troost zal de pijn door de ingehapte lucht afnemen.
Terug naar inhoud

Te lang wachten met voeden

Als je te lang wacht met voeden en je baby gaat huilen, zal hij lucht happen, onrustig drinken en misschien zijn hoofdje terug trekken (tepelkloof-alarm!). Goed aanleggen gaat makkelijker als je baby nog niet huilt van de honger. Probeer de hongersignalen van je baby te leren zien. Op het moment dat een baby al een poosje heeft geslapen en in een lichte slaapfase ligt, kun je wellicht vroege hongersignalen zien.

Als je twijfelt tussen honger of krampjes, laat je baby dan zuigen aan de leegste borst of op een fopspeen. Zuigen stilt geen honger, maar geeft wel troost.
Terug naar inhoud

Te veel voeding per dag of per keer

(flesvoeding)

Een pasgeboren baby drinkt 10 tot 20 ml per keer. Dit wordt per dag met 10 ml opgehoogd. Daarna is het gebruikelijk om volgens schema te voeden. De hoeveelheid per keer is afhankelijk van het gewicht van de baby. Een schema staat vermeld op de verpakking van de voeding.
Terug naar inhoud

Nadelen van schema’s

(lees: weinig voedingen, grote porties)

Baby’s maag wordt maximaal opgerekt en went aan grote hoeveelheden. Dit is een factor bij het ontstaan van obesitas en daaraan gerelateerde ziekten zoals diabetes. Ook wordt aangenomen dat overvulling van de maag een rol speelt bij krampjes en reflux. Bij maximale rek leert een baby niet zelf voelen en aangeven dat hij vol gaat.

Baby’s worden op de klok gevoed in plaats van op behoefte. Prikkelbare, onrustige en vermoeide baby’s die gevoed worden met de fles hebben structuur en duidelijkheid nodig. Een baby kan geen klok kijken. Als hij wakker wordt en hij krijgt geen voeding omdat het nog geen tijd is, dan betekent dit 9 van de 10 keer onrust, jengelen, huilen. Zodra de fles wordt aangeboden, ‘valt’ de baby aan, drinkt snel en/of gulzig wat de kans op krampjes vergroot.
Je komt niet uit met het aantal voedingen. Het komt vaak voor dat onrustige baby’s te veel voeding per etmaal krijgen of al vroeg voeding voor hongerige baby’s omdat ze alsmaar ontevreden lijken. Soms is het mogelijk om de slaap te verbeteren, maar meestal ligt de oplossing in ‘voeden op verzoek’, vaker voeden, kleinere porties.

Terug naar inhoud

Weinig en/of harde ontlasting

Van andere voeding krijgt baby soms ook andere ontlasting en/of patroon Een baby die volledig borstvoeding krijgt, zal niet snel verstopt raken. Jonge baby’s hebben 2-5 keer per dag ontlasting, vanaf ongeveer 6 weken kan het zo zijn dat je baby een week (of langer!) geen poepluier heeft. Hoewel de ontlasting niet hard is, kan een borstgevoede baby soms wel moeite hebben deze eruit te persen. Dit geldt ook voor baby’s die kunstvoeding krijgen. Soms helpt een warm, ontspannen badje, massage van de buik (met de wijzers van de klok mee) of voorzichtig fietsen met de benen.

Terug naar inhoud

Verandering van voeding

De overgang van borst- naar kunstvoeding kan gepaard gaan met verstopping. Ook bij wisseling van kunstvoeding of toevoegen van rijstebloem of johannesbroodpitmeel kan de ontlasting moeilijk worden. Ga niet op eigen houtje met de diverse soorten kunstvoedingen experimenteren, maar overleg met de jeugdverpleegkundige van je consultatiebureau.

Bij kunstvoeding is een goede bereiding en extra vocht belangrijk, bijvoorbeeld 10 ml extra water toevoegen aan de fles (mits je baby deze doorgaans leeg drinkt).
Terug naar inhoud

Grote kans dat…

… het goed komt. De afgelopen jaren heb ik veel ouders en ervaringen gehoord. De meeste ouders konden na 3 maanden beamen dat hun leven en dat van hun baby rustiger was geworden. Geen enkele ouder gaat deze tijd echter zomaar uitzitten. Als je baby huilt, pijn heeft, niet kan slapen, dan ga je op zoek, naar oorzaken en mogelijkheden. Succes en sterkte in jullie zoektocht!

Speciale dank aan:

Annette Luime, lactatiekundige IBCLC, www.aidulac.nl
Hanneke van den Brink, kinderverpleegkundige, docent babymassage en oprichter van Babyconsulenten Nederland
Annette en Hanneke hebben het blog gelezen, van commentaar voorzien en zinvolle aanvullingen gegeven, bedankt!

Bronnen

Wikipedia, Baby colic

Crying Patterns in Preterm infants, R.G. Barr, S. Chen, B. Hopkins en T. Westra, Dev Med and Child Neuro 1996; 38: 345-355

Effectiveness of treatments for infantile colic: systematic review, P.L.B.J. Lucassen, W.J.J. Assendelft, J.W. Gubbels, J.T.M. van Eijk, W.J. van Geldorp en A. Knuistingh Neven, British Medical Journal, published 23 May 1998, 316:1563-1569

Nutritional Supplements and Other Complementary Medicines for Infantile Colic: A Systematic Review, Rachel Perry, Katherine Hunt en Edzard Ernst, Pediatrics 2011;127:4:720-33

Voedingscentrum over venkelthee en andere aromastoffen

Borstvoeding.com, Koliek of ernstige kramp bij de borstgevoede baby

Borstvoeding.com, Borstcompressie

Borstvoeding.com, Hyperlactatie tijdens de lactatieperiode