Samen slapen en veilig slapen, gaat dat samen? Over bed-sharing, co-sleeping en rooming-in

24 juli 2011 12 min lezen

Inhoud

Co-sleeping: Verschillende betekenissen

Baby slaapt in Bednest Met co-sleeping wordt in de VS bedoeld: samen met je baby in dezelfde kamer slapen. In Nederland en Vlaanderen wordt de term co-sleeping meestal gebruikt in de betekenis van samen met je baby in één bed slapen of een co-sleeper als tussenvariant. Een co-sleeper is een babybed wat aan de rand van het ouderbed wordt vast gemaakt. Er is dus geen eenduidigheid in de terminologie. Als je informatie leest over co-sleeping in combinatie met veiligheid, is het dus raadzaam om na te gaan welke betekenis bedoeld wordt.

Samen met je baby in dezelfde kamer slapen wordt in Nederland rooming-in genoemd. Samen met je baby in één bed slapen wordt in de VS bed-sharing genoemd.

In dit artikel worden deze drie termen gebruikt:

Samen slapen – om aan te duiden dat de baby met ouder(s) samen in één bed slaapt (ze delen hetzelfde oppervlak om te slapen).
Co-sleeper – als de baby op een eigen matras slaapt, wat aangrenzend is aan het ouderlijk matras. Apart matras, apart beddengoed.
Ledikant – de baby slaapt in een eigen bed. Als dit naast het ouderbed staat, spreek ik van rooming-in.

Rooming-in

Rooming-in wordt door deskundigen aangeraden omdat de natuurlijke waakzaamheid van ouders het risico op wiegendood verkleint. Daarbij wordt er tot nu toe geen onderscheid gemaakt tussen de diverse (praktische) varianten. Samen slapen wordt afgeraden omdat het risico’s van verstikking en oververhitting met zich meebrengt.

Wat zijn nu precies de risico’s van samen slapen en hoe groot zijn die ten opzichte van co-sleeping en rooming-in? Die vragen zijn helaas niet makkelijk te beantwoorden. Een poging.

Hoewel het heel begrijpelijk is dat je uit wanhoop of oververmoeidheid je baby ’s nachts bij je in bed neemt, schuilt hierin juist gevaar. Oververmoeid zijn betekent namelijk minder waakzaam en alert zijn. Wat beter is: Maak (overdag) samen met je partner een bewuste keuze waar je je baby wilt laten slapen en neem veiligheidsmaatregelen. Naast de veiligheid zorgt dit ervoor dat een onderbreking van je slaap niet meer energie en zorgen kost dan nodig. Gebroken nachten zijn al vermoeiend genoeg!

Nu volgt informatie over 3 studies, op basis waarvan je zelf de risico’s en voordelen kan afwegen die betrekking hebben op jullie situatie.

Terug naar inhoud

1. Wiegendood, ervaringen en inzichten

Wiegendood ervaringen en inzichten 2002 De meest uitgebreide informatie over wiegendood in Nederland is beschreven in het handboek Wiegendood – Ervaringen en inzichten (2002). Dit boek bevat een systematisch overzicht van de bevindingen van doorlopend Nederlands onderzoek en internationale literatuurstudie, een bundeling van inzichten. De auteurs hebben de omstandigheden van 136 wiegendoodkinderen in kaart gebracht die zijn overleden in periode 1996-2001.

Samen met je baby in één bed slapen wordt in Nederland als risicofactor gezien, maar internationaal gezien bestaat daarover nog geen overeenstemming. Hoe en met wie je slaapt is tijds- en cultureel bepaald. Wat mijns inziens heel waardevol is, is het wiegendoodcijfer in Nederland dusdanig laag is, dat dit wereldwijd als voorbeeld geldt.

Borstvoeding beschermende factor

Samen slapen lijkt nauw verbonden met borstvoeding geven. Het kenmerk ‘op de eerste dag begonnen met borstvoeding’ is ongecorrigeerd een significant beschermende factor, maar hoe meer gecorrigeerd wordt voor overige risicofactoren, des te minder er van deze significantie overblijft. Deze gegevens duiden er op dat borstvoeding geven bij de start een onderdeel uitmaakt van de goede zorgen van de moeders, die in het algemeen niet roken, hun kind niet onder een dekbed en niet op de buik te slapen leggen. Wordt daarvoor gecorrigeerd, dan verdwijnt de significantie.

‘Borstvoeding gedurende langer dan 3 maanden’ blijkt een onafhankelijke beschermende factor die ook significant blijft na correctie.

Uit literatuurgegevens en uit gegevens van de onderzoeksgroep blijkt dat het geheel achterwege laten van borstvoeding het risico van overlijden aan wiegendood verhoogt. Minstens 3 maanden borstvoeding heeft een significant beschermend effect tegen het optreden van wiegendood, wat ook overeenkomt met de meeste gegevens uit het buitenland.

Wiegendood cijfers

Wiegendood tijdens samen slapen:
1985 t/m 1987 – 1 van de 108 (studie Engelberts)
1984 t/m 1999 – 0 van 199 (andere studie, andere kinderen)
1995 t/m 1996 – 6 van de 74 (8%)
1996 t/m 2001 – 17 van de 136 (12,5%)

Steeds meer baby’s slapen bij één of twee ouders in bed en daarom is op deze plaats wiegendood vaker gaan voorkomen. De laatste jaren betrof dit 30% van alle wiegendood in de eerste vier levensmaanden. Ook zijn nogal wat kinderen aan wiegendood overleden terwijl zij alleen in een bed voor volwassenen lagen te slapen.
Vier van de 17 kinderen waren enkele dagen oud. De rest van de kinderen was niet ouder dan 5 maanden. Van de 17 kinderen sliepen er 12 gewoonlijk bij hun ouders in bed.

Bij 29 van de 136 wiegendoodkinderen waren alle voorzorgsmaatregelen goed in acht genomen, de baby’s waren niet op hun buik of zij in bed gelegd, er lag geen dekbed of hoofdkussen in bed en de ouders rookten niet. Het vermoedelijke tijdstip van overlijden van deze kinderen was opmerkelijk, namelijk overwegend overdag: 23 van de 29 kinderen overleed tussen 8.00 en 20.00 uur.

3 kinderen thuis in de box
1 in een draagdoek
2 alleen in een groot bed
3 samen met ouders in een groot bed
9 in bedje op kinderdagverblijf of bij gastouders
11 thuis in wieg, spijlenbedje of campingbedje

Over 27 van de 29 kinderen is informatie over de ligging bekend.
14 van de 27 kinderen waren omgerold op hun buik, zeker 11 met het gezicht omlaag.

Vermijdbare risicofactoren

Om het wiegendoodcijfer verder terug te dringen worden deze vermijdbare risicofactoren genoemd:

Samen slapen in de eerste 5 maanden
Geen toezicht op de slapende baby *
Het ontberen van moedermelk
Veranderingen in de dagelijkse routine
Deelname aan kinderopvang
Infecties

* Of meer toezicht werkelijk helpt om wiegendood te voorkomen is niet bewezen maar wel waarschijnlijk. Het omgekeerde, dat het overdag en ’s nachts in een aparte ruimte te slapen leggen van zuigelingen veilig zou zijn en bijdraagt aan hun welzijn is onwaarschijnlijk.

De risicofactor draaien naar de buik (secundaire buikligging) vraagt om een doeltreffende en veilige preventie. Van de diverse beschikbare middelen om baby’s in zijligging of rugligging te fixeren, is echter nog steeds geen goede evaluatie voorhanden.

Terug naar inhoud

2. Slaapgedrag samen slapen vs ledikant

Tijdens een Amerikaanse studie in 2006 hebben de onderzoekers het slaapgedrag bekeken van 40 baby’s die gewoonlijk samen sliepen met hun moeder en 40 baby’s die in een ledikant sliepen. De leeftijd van de baby’s was 5 tot 27 weken. Samenslapers lagen 66% van de tijd op hun zij, ledikantslapers lagen 100% van de tijd op hun rug. Buikligging kwam in beide groepen niet voor.

Hoofdbedekking kwam voor bij 22 samenslapers en bij 1 ledikantslaper. In de ochtend (het laatste moment van wakker worden) was van vijf baby’s het hoofd bedekt, maar het hoofd van de ledikantslaper niet. Samenslapende moeders keken en raakten hun baby vaker aan, respectievelijk 11 en 4 x per nacht (ze waren daarbij niet altijd volledig wakker).

Totale bewegingstijd: Samenslapers 37 min., ledikantslapers 50 min.
De samenslapers werden 3,7x vaker gevoed dan de ledikantslapers.
Slaapduur samenslapers: 8,6 uur, ledikantslapers: 8,2 uur

Conclusies

Samen-slaap-baby’s zonder de bekende risicofactoren voor wiegendood (SIDS) ervaren meer aanrakingen en omkijken van hun moeder. Ook krijgen ze vaker borstvoeding en meer en snellere reacties van hun moeders. Dit hoge niveau van interactie is onwaarschijnlijk als moeders waakzaamheid is verminderd bijvoorbeeld door alcohol of oververmoeidheid. Tijdens samen slapen liggen baby’s veel vaker op hun zij, maar of dit het risico op wiegendood verhoogd, zoals bij baby’s die in een ledikant slapen, vereist verder onderzoek.

Uit dit onderzoek bleek dat het lastig is om te voorkomen dat baby’s hoofd onder de dekens komt. Ik ben benieuwd naar ervaringen uit de praktijk.

Terug naar inhoud

3. Borstvoeding samen slapen vs co-sleeper vs ledikant

Britse onderzoekers hebben in 2006 de voedingsfrequentie en de veiligheid bestudeerd.
Setting: Kraamafdeling van het Royal Victoria Hospital in Newcastle, UK.

64 moeder-baby-koppels werden willekeurig toegewezen aan een slaapplaats:

Moeder en baby in één bed (samen slapen).
Baby in co-sleeper gekoppeld aan moederbed.
Baby in eigen ledikant grenzend aan moederbed.

De samenslapers en co-sleepers, kregen vaker borstvoeding dan de ledikantslapers:
Samen slaap vs ledikant = 2.56x meer
Co-sleeping vs ledikant 2.52x meer
Samen slapen vs co sleeping = 0.04x meer

Tijdens samen slapen vaker ongunstige situaties:
Samen slaap vs ledikant = 0.13x vaker
Co-sleeping vs ledikant = 0.04x vaker
Samen slaap vs co-sleeping = 0.09x vaker

Een barrière tussen moeder en baby bemoeilijkt het contact tussen hen. Door het hoogteverschil moet de moeder uit bed of heeft hulp nodig om haar baby te voeden. Het gemak en de snelheid van de reactie wordt daardoor beïnvloed. Alle moeders gaven borstvoeding. Na 16 weken kreeg 79% van de samenslapers nog borstvoeding, 73% van de co-sleepers en 43% van de ledikantslapers.

Er waren geen merkbare verschillen in slaapduur bij moeders en baby’s, frequentie of duur van bijstand door verpleging of moeders beoordeling van tevredenheid.

Conclusies

Zo vroeg mogelijk frequent zuigen na de geboorte betekent meestal een succesvolle borstvoedingsperiode. Baby’s in hetzelfde bed of in een co-sleeper worden vaker gevoed in vergelijking met rooming-in.

In geen van de drie slaapopties hebben zich ongewenste situaties voorgedaan. Hoewel zeldzaam, potentiële risico’s kunnen hebben plaatsgevonden in de groep samen slapen. Co-sleepers dragen bij aan het welslagen van borstvoeding en baby’s veiligheid.

Terug naar inhoud

Aandachtspunten samen slapen

Baby in ouderbed onveilige situatie

Zonder toezicht is dit een onveilige situatie voor een baby

Op borstvoeding.com en de website van la Leche League staan artikelen met informatie en aandachtspunten als je met je baby zo veilig mogelijk in één bed wilt slapen. De meeste moeders die hun baby borstvoeding geven, slapen van nature in een houding die voorkomt dat de baby omhoog of omlaag kan schuiven. Moeders houden hun onderste arm boven het hoofd van hun baby en onder hun eigen hoofd en ze hebben hun knieën opgetrokken tot onder baby’s voeten.

Moeders die geen borstvoeding geven, blijken anders samen te slapen met hun baby; ze leggen hun kind vaak ter hoogte van hun gezicht, en liggen vaker met de rug naar de baby gekeerd.

Veel van de genoemde aandachtspunten op de borstvoedingssites komen overeen met de adviezen voor baby’s die in een eigen bed slapen; rugligging, niet te warm aankleden en toedekken, niet roken, etc.
En verder: samen slapen gaat niet samen met alcohol, verdovende middelen of sommige medicijnen, ziekten of aandoeningen, oververmoeidheid en overgewicht. Neem een baby die prematuur of dysmatuur geboren is of koorts heeft, niet bij je in bed. Ga nooit samen met je baby op een bank slapen.

Terug naar inhoud

Welke co-sleeper is veilig?

Zouden co-sleepers in de toekomst populairder gaan worden? Het lijkt een praktische oplossing die ‘best of both’ weet te combineren. Met de kanttekening dat ook hiervan veilige en minder veilige producten op de markt zijn.

Vereisten voor co-sleepers:

Zijwand ter afscheiding met het ouderlijk bed om te voorkomen dat beddengoed van de ouders in het babybedje terecht komt of dat je baby in het ouderbed rolt. De zijkant is ook nodig als je baby overdag alleen in de co sleeper slaapt.
Soms wordt er een stootrand bij geleverd, gebruik deze niet en ga tijdig – zodra je baby kan gaan zitten of zich kan optrekken – over op een groter bed.
Wees kritisch op een eventueel bijgeleverd matras, kijk of het dik en stevig genoeg is zodat het beddengoed van je baby goed blijft zitten als je hem hebt ondergestopt.

Bron: martiniziekenhuis.nl

In sommige Nederlandse ziekenhuizen worden zogenaamde clip on cribs gebruikt, met name voor baby’s wiens moeder bevallen is via een keizersnede.

Bij veel co-sleepers ontbreekt een zijkant. Zonder toezicht kan dit kan gemakkelijk tot onveilige situaties leiden.

Co-sleeper zonder zijkant

Zonder toezicht is dit een onveilige situatie voor een baby

Baby in ouderbed onveilige situatie

Zonder toezicht is dit een onveilige situatie voor een baby

Terug naar inhoud

Persoonlijke toevoegingen

Als je je baby inbakert, neem hem dan niet bij je in bed, dit is absoluut onveilig!

Vraag je af in hoeverre samen slapen of voor jouw baby wenselijk is. Samen slapen gaat gepaard met een grotere hoeveelheid (wek)prikkels. Raakt je (prikkelbare) baby gekalmeerd door jouw nabijheid of raakt hij er juist óverprikkeld door? In het laatste geval kun je je baby beter in een apart bedje naast het ouderbed laten slapen.

Onderzoek naar veilig slapen is moeilijk, tijdrovend en kostbaar. Er zijn ontzettend veel factoren die meespelen, bovendien zijn deze factoren ook weer van invloed op elkaar. Wiegendood is – bij het in acht nemen van alle maatregelen – gelukkig uitzonderlijk geworden. Ik blijf de ontwikkelingen volgen!

Terug naar inhoud

Bronnen

Wikipedia(VS) Co-sleeping

Research overview Bed-sharing and co-sleeping, door Helen Ball.

Wiegendood – Ervaringen en inzichten , door G.A. de Jonge, M.P. L’Hoir, J.H. Ruys en B.A. Semmekrot

Differences in infant and parent behaviors during routine bed sharing compared with cot sleeping, Sally A. Baddock, Barbara C. Galland, David P.G. Bolton, Sheila M. Williams en Barry J. Taylor, Pediatrics Vol. 117 No. 5 May 1, 2006 pp. 1599 -1607

Randomised trial of infant sleep location on the postnatal ward, H.L. Ball, M.P. Ward-Platt, E. Heslop, S.J. Leech en K.A. Brown, Arch Dis Child 2006; 91: 1005 – 1010

Borstvoeding.com, Veilig met je kindje in één bed slapen en borstvoeding geven

Lalecheleague.nl, Veilig samen slapen

Stichting Wiegendood (overgenomen door NCJ), Producten veilig/onveilig

Co-sleeper Bednest

Aanschuifbedje Zoombee (Troll)

Co-sleeper Clip on crib