Tot welke leeftijd geef je je baby een fopspeen?

25 januari 2013 6 min lezen

Pakt je baby zelf de fopspeen uit zijn mond?

Baby’s die gewend zijn om te slapen met een fopspeen, pakken deze vaak zelf uit hun mond als ze 4 à 5 maanden oud zijn. Gevolg: niet meer slapen. Bij ingebakerde baby’s speelt dit probleem ook omdat wordt aangeraden om de doeken vanaf 4 maanden af te wennen. Eenmaal een armpje vrij: plop, speen eruit.

Om dit probleem op te lossen kun je in de wakkere tijd met je baby oefenen en hem leren zelf de speen in zijn mond te doen. Geef de speen in zijn hand en stuur eventueel wat bij totdat hij zelf het probleem gaat oplossen.

Zorg ook dat er genoeg spenen in bed liggen zodat je baby er altijd eentje vindt. Het is een nieuwe stap die niet altijd even makkelijk gaat, maar moedig je baby aan en heb vertrouwen in zijn eigen oplossend vermogen. Baby’s zijn slim!

Wil je de speen-uit-trek-fase voorkomen, stop dan rond de leeftijd van 3 maanden met de fopspeen. De zuigbehoefte is dan al sterk verminderd ten opzichte van de eerste maanden. Je hebt je baby leren kennen, je weet wanneer hij moe is, er is een ritme ontstaan en dat is wat een baby duidelijkheid en rust geeft om in slaap te kunnen vallen.

Zuigbehoefte

Fopspeen voor zuigbehoefte na de voeding en helpt in slaap vallen Een fopspeen is primair bedoeld om de zuigbehoefte van baby’s te bevredigen. Als je baby na de voeding nog wil zuigen kun je hem op een fopspeen laten zuigen. Dat je de fopspeen gebruikt als hulp bij het inslapen is een bijna logisch gevolg. Een jonge baby zal – al zuigend – namelijk gauw in slaap vallen waardoor je hem slapend in zijn bedje kunt leggen. Niet alle baby’s slapen dan goed verder. Teruggeven van de speen (vaak meerdere keren) helpt om een baby langer te laten slapen.

Voordelen fopspeen

Een fopspeen helpt prematuur geboren baby’s om hun zuigreflex te stimuleren. Bij hyperlactatie (overmatige moedermelk productie) is een fopspeen een hulpmiddel bij het bevredigen van baby’s zuigbehoefte. Een fopspeen is beter te controleren en af te leren dan duimzuigen en het helpt wiegendood te voorkomen.

Nadelen fopspeen

minder goed inspelen op signalen die aan het huilen vooraf gaan, waaronder vermoeidheidssignalen
een speen is een bron van bacteriën en daardoor meer kans op cariës en mondinfecties
slechte mondsluiting, spraakproblemen
drie maal meer kans op acute middenoor ontsteking (1)
een speen kan een controle middel worden; iets wat je je baby vaak moet teruggeven om hem (weer) te laten slapen

Duim zuigen

Duimzuigen komt minder voor dan speengebruik: Ongeveer 20% van de kinderen zuigt op duim of vingers. Rond het vierde jaar lijkt dit vanzelf minder te worden: dan nog 5% (2).
De bewering die veel ouders en deskundigen doen: Geen speen of stoppen met een speen betekent een grotere kans op duimzuigen, valt te betwijfelen.

Wiegendood

Het gebruik van een fopspeen vermindert het risico op wiegendood (3). Dat wil zeggen: meer wiegendoodkinderen dan controlekinderen hadden geen fopspeen. De beschermende functie van een fopspeen komt vooral tot zijn recht bij het in slaap vallen staat er in de toelichting. Geen idee hoe ze dit onderzocht hebben. Opvallend is dat voor duim of vingerzuigen geen risicoverlagend effect voor wiegendood werd gevonden. Het is niet duidelijk waarom de fopspeen beschermend werkt. Veel veronderstellingen gaan ook op voor baby’s die borstvoeding krijgen/aan de moederborst zuigen.

Fopspeen leeftijd

Diverse beroepsgroepen adviseren vanuit hun eigen invalshoek. Tandartsen zeggen: speen na 3 maanden afbouwen. Op het consultatiebureau wordt fles- en fopspeen gebruik rond 6 maanden besproken en daarna regelmatig herhaald. Stichting Wiegendood zegt: stop met het gebruik van een speen als je baby een jaar is. Logopedisten hanteren de leeftijd van 2,5 jaar en orthodontisten adviseren te stoppen voor het zesde jaar.

Veel ouders zijn in eerste instantie niet van plan hun baby een fopspeen te geven, argumenten als ‘geen gezicht’ en ‘vies’ hoor ik vaker dan argumenten die te maken hebben met borstvoeding of wiegendood.

In de praktijk krijgt uiteindelijk het overgrote deel (80 tot 90%) van de één maand oude baby’s, een fopspeen (2). Meestal om een baby stil te krijgen/houden.

Praktische tips

Wil je een al te grote afhankelijkheid van de speen voorkomen, geef een speen dan met mate. Als je baby een speen krijgt als hulpmiddel bij het inslapen, haal de speen dan na 20 minuten uit zijn mondje en sluit zijn lipjes. Een baby ligt dan in een diepere slaap en zal zonder speen verder slapen.

Als je je baby een speentje geeft, vraag je ook af hoe lang je ermee door wilt gaan. Vanaf 3 maanden wordt het een gewoonte en raakt je baby er echt aan gewend. Ook als ouders raak je aan een hulpmiddel gewend. En zeker als het je baby en daarmee ook het hele gezin helpt om lekker te slapen. Ik begrijp dit maar al te goed, inbakerdoeken hebben immers ook deze functie.

Advies van de Stichting Wiegendood

Geef je baby op de leeftijd van een half jaar alleen nog een fopspeen bij het slapen gaan. En stop daarmee als je baby een jaar is. Dit advies is ongetwijfeld afgestemd op het feit dat de kans op wiegendood het grootst is bij baby’s tussen twee en zes maanden. Na 1 jaar neemt de kans aanzienlijk af. Wat lastig kan zijn bij het afwennen van een fopspeen voor het tweede levensjaar is de eenkennigheidsfase rond de leeftijd van negen maanden, dan treden ook vaak slaapproblemen op.

Inbakeren en fopspeen

Tot welke leeftijd fopspeen? Hoe afleren? Vanwege de kans op rollen naar de buik wordt om veiligheidsredenen geadviseerd om het inbakeren tussen 4 en 6 maanden af te bouwen. Daarom lijkt het logisch om eerst het inbakeren af te wennen en later eens de fopspeen. Maar wellicht wil je rond de 3 maanden eens proberen je baby alleen in te bakeren voor het slapen gaan en geen fopspeen meer te geven. Het zou zo maar eens kunnen dat het je baby niet uitmaakt. Ik hoor graag ervaringen!

Zinvolle aanvulling van Eiskje Clason: “Risico op wiegendood is groter in de eerste periode op het kinderdagverblijf. Precies in die periode de fopspeen ontwennen die misschien beschermt, zou ik zelf niet zo snel doen.”

Het wennen en slapen op een kinderdagverblijf of bij een gastouder kan voor je baby stressvol zijn. Als je baby gewend is aan een fopspeen en daar rustig van wordt, is dit inderdaad een belangrijke overweging om de speen later dan 3 maanden af te wennen.